Bu cok da kolay olmayacak. Deneyimin kendisi zaten yorucu ve ezici oldugundan degil sadece, aktaracak, uzerinde durulacak ve cok fazla sey oldugundan. Dolayisiyla herseyi duydugum gordugum gibi aktarmaya calisacagim. Bunlari postalamamin bu kadar uzun surmus olma sebepleri arasinda cekmis oldugum goruntu ve konusmalari kelime kelime yazmak, buradaki bilgileri baska kaynaklara bakarak dogrulamaya calismak, Breaking the Silence organizasyonuyla ilgili daha fazla bilgi edinmek var.
Neyse, 2010'un son Carsamba'si benim isin soyle basladi. Sabah saat 7 civari uyanip, evden tami tamina 7:27'de ayrildim. Koy meydaninda bir sure beceriksizce otostop cekmeye calistim. Ilk araba hemen onumde durdu, benim icin durdu sandim. Megersem kadin oglunu duraga birakmak icin durmus, ve evine geri donecekmis. Ikincisini durdurmakta cok geciktim, beni gormediler bile. Ucuncusu Tel Aviv'e yolcu. Ama dorduncude sansim dondu ve cocugunu krese birakmis olan bir anne, Irit, beni Kudus'e kadar goturebilecegini soyledi. Hava guzel, yol guzel. Irit Kudus'un aksam uzeri cok sogudugu konusunda beni uyardi. Dun 30 dereceydi diye yanima montumu almadim, bugun de sicak olur sandim. Kudus'u gordum diyemeyecegim ne yazik ki fakat sehre ana yoldan degil orman yolundan girince manzara acayip guzel, bu kadarini soyleyebilirim. Irit insaat muhendisi, karayollari gibi bir yerde calisiyor. Is yeri sehrin sevimsiz sanayi bolgesinde. Beni orada birakti, ben de oradan merkez otobus duragina gitmek icin otubuse bindim. Otobus Ortodoks Yeshiva Yahudileri'yle doluydu. Eski kente dogru gittigimizden olabilir bilmiyorum, ama iclerinden biri inecegim durak konusunda bana epeyce yardimci oldu. Turla bulusacagim yere vardim sonunda. Amerika'dan pek cok kisi vardi turda, Israil, Portekiz, Hollanda, Guney Afrika, Almanya ve eminim baska ulkelerden insanlar da dahildi.
Turu anlatmaya baslamadan once, Hebron'da olan bitenlerle ilgili kisa bir tarihceye girismek istemekteyim. Hebron, Turkce vikipedi'de adi El Halil olarak geciyor. Bilmeyenleriniz icin, Bati Seria'daki en buyuk sehirlerden biri:
* Yahudilik ve Islamiyet'de kutsal sayilan Ibrahim, Yakup, Ishak, Sarah, Rebekah, Leah ve Rachel gibi isimler burada gomuludur ve gomulu olduklari yer bir tapinak olarak iki dinden insanlarca ziyaret edilir;
*1929 katliamina gecis yapabilirim (wikipedia: Bu tarihte Arap isyancilar 67 Yahudi'yi oldurup, 60'ini da yaralamistir, Yahudi evleri ve sinagoglari yagmalanmis, siginaklara saklanan ve Arap komsulari tarafindan saklanarak korunan 435 Yahudi kurtulmustur);
*Hebron'da organize Yahudi varligi son bulur;
*67 yilinda Filistinli Park Otel'de Paskalya'yi kutlamak icin ozel izinle gelen Bir Haham liderligindeki Yahudi grup, kutlama sonrasi oteli terk etmeyi reddeder, Israil ordusu onlari koruma adina askeri usse gelmeleri icin ikna eder. Bir sure sonra orayi da terk etmeyi reddettiklerinde, 1970'de ordu onlara terk edilmis bir askeri ussu tahsis eder, ve boylece 1970'de ilk Israil yerlesimi Kiryat Arba kurulur;
*1979 Beit Hadassa isgali (wikipedia: Haham'in karisi liderliginde 48 yerlesimci kadin ve cocuk, Hebron merkezdeki eski Hasassah Hastanesi binasi, simdiki adiyla Beit Hadassa'yi isgal ederler ve Hebron Yahudi Toplulugu Komitesi'ni kurarlar. Soz konusu ele gecirme, civardaki Arap dukkan sahipleriyle ciddi boyutlarda problemlere sebep oldu. Iki kez Israil Yargitay'ina basvuran Araplar sonuc alamadilar. Benzer olaylar Tel Rumeida gibi baska Hebron mahallelerinde de yasanmis, yerlesimcilerin sehirde daha fazla ev satin almaya calistiklari rapor edilmistir);
*1980 yilinda 6 Yeshiva ogrencisinin katli (Ogrenciler Sabat toreninden donmekteyken, cati katlarindan atilan tufek bombalarinin saldirisina ugradilar);
*80lerde yerleskelerin insaasi baslar;
*1994 Goldstein katliami ile steril tampon bolgeleri donemi basladi (Kiryat Arbali B. Goldstein Tapinak'taki Muslumanlar'a ates acarak 29 kisiyi oldurdu, 125'ini yaraladi);
*1997 Hebron protokolu ile sehir H1 ve H2 olarak ikiye ayrildi, %80 Filistin, %20 Israil kontrolune gecildi;
*2000, Ikinci Intifada isyani. Bunlar kisaca onemli tarihler.
Tur rehberimiz Isaac kendini dindar bir Ortodoks Yahudi olarak tanitti. Annesi ve babasi Kuzey Amerika'dan gocmusler ama o Kudus dogumlu. Yeshivalar'la cevrili bir Yahudi yerlesiminde buyumus, okulla ve etrafindaki herseyle bir derdi olmus, kafasi bir suru soruyla doluymus vs. 2001-2004 arasi, Hebron'da Ikinci Intifada sirasinda Israil Ordusu'nda (burada bundan boyle IDF olarak gececek) gorev yapmis. Hala gorevdeyken orduda ve Hebron'da tam olarak neyin olup bittigini anlamiyorsun diyor. Birseylerin yanlis gittigini sezsen bile ancak hizmetin bittikten ve belli bir sure gectikten sonra deneyimlemis oldugun seyin tam olarak ne oldugunu idrak etmeye basliyorsun. Herhangi bir seyi saklamak mumkun olmadigindan Hebron'u aslinda cok seviyor. Inkar etmek, yalan soylemek veya gercekleri saklamak neredeyse imkansiz. Ona gore burasi Israil ve Israil siyasetinin minik bir kopyasi.
Burada, Isaac'la ayni fikri paylasmadigimi soylemem gerek, fakat bir takim politikaci ve rahatta kalmak isteyen ust duzey askerin Hebron'daki sartlari kendi avantajlarina kullandigina onemli kanitlar gormek mumkun gorunuyor. Filistinliler'in maruz kaldigi tuhaf muamele, Israil siyasetinden birilerinin ikiyuzlulugun gostergesi gibi duruyor. Bu hiziplerin, Filistin Otoritesi icindeki bozuklar ve Hamas'in tamamiyla birlikte yakin zamanda sahneden silinmesini umut ediyorum.
Burada, Isaac'la ayni fikri paylasmadigimi soylemem gerek, fakat bir takim politikaci ve rahatta kalmak isteyen ust duzey askerin Hebron'daki sartlari kendi avantajlarina kullandigina onemli kanitlar gormek mumkun gorunuyor. Filistinliler'in maruz kaldigi tuhaf muamele, Israil siyasetinden birilerinin ikiyuzlulugun gostergesi gibi duruyor. Bu hiziplerin, Filistin Otoritesi icindeki bozuklar ve Hamas'in tamamiyla birlikte yakin zamanda sahneden silinmesini umut ediyorum.
Bati Seria'ya girmeden once ve sonrasi, Filistinliler'in arabalarini kullanmalarinin yasak oldugu sehirler arasi yollardan geciyoruz. Onlarin kullanabilecegi yollar, bir duvarla bizden ayriliyor.
Bu esnada Isaac bize Hebron'un H1 ve H2'ye ayrilisinin hikayesini anlatiyor. Ben bunun daha kisasini size wikipedia'dan aktariyorum. "120.000 Filistinli'yi barindiran H1 kismi Filistin Otoritesi yonetimindedir. 30.000 Filistinlinin bulundugu H2 kismi da, tarihi Yahudi bolgesindeki yuzlerce Yahudi'yi korumak amaciyla Israil ordusunun yonetimindedir. Uzun sokaga cikma yasaklari, cesitli bolgelerdeki 16 kontrol noktasi yuzunden kisitli hareket imkanlari, Filistinliler'in yerlesim yerleri yakinlarindaki ticari etkinliklerin kapatilmasi ve yerlesimlerdeki kimi insanlarin verdikleri rahatsizliklar dolayisiyla H2 nufusundaki Araplar'in sayisinda buyuk bir dusus vardir."
Otobusumuz bizi Kudus'ten Kiryat Arba kapisina kadar goturdu (Hebron'daki modern ilk Yahudi yerlesimi). Kapida durup IDF ve Israil polis eskortunu beklememiz gerekti. (Yerlesimlerdeki insanlar polisi IDF'ten daha az sevdiginden, bazen polisin de IDF korumasina ihtiyaci oluyormus.) Eskortlarimiz elir gelmez Kiryat Arba'nin kuzey ucundan girip yerlesimin merkezine dogru yola ciktik. Asagidaki foto Kiryat Arba'dan bir goruntu.
Breaking the Silence ekibi Hebron'a hayalet sehir diyor. Bati Seria'nin ikinci en buyuk sehri niye hayalet sehir olmus? "Sehre girdiginizde Filistinliler goruntuden cikiyor. Bugun nadiren bir Filistinli'ye rastliyorsunuz." H2'yi kastediyor. Isaac bolgelere ayrilma, yerlesimciler ve sahadaki taktikler uzerine konusmaya devam ediyor. Taktiklerden biri sokaga cikma yasagi, ve genellikle Filistinliler'e uygulaniyor. Isaac'e gore 2001-2004 arasindaki yasaklarin sikligi yuzunden Hebron'daki issizlik orani bugun %75'lere varmis durumda. Diyor ki, "Eskiden H2'de 35.000 Filistinli yasardi. 1997'de sehir ikiye bolundugundeki sayi bu. Bugun tam olarak kac Filistinli'nin yasadigini bilen yok. En son rakamlar 2007 yilinda Israil'deki en buyuk iki insan haklari organizasyonu olan B'Tselem ve ACRI tarafindan yapilan bir anketten geliyor. Size verdigimiz haritalar bu anketten sonra basildi. Vardiklari sonuca gore normal bir hayat yasayamadiklari icin Filistinli ailelerin %42'si bolgeyi terk etmis... Bunun nicin boyle oldugunun, Hebron'un neden bir hayalet kente donustugunun uc sebebi var. Ilki, ve en onemlisi IDF stratejisidir. 180.000 Filistinli'nin bulundugu bir sehir merkezindeki 800 yerlesimciyi nasil korursun?IDF'in buna cevabi, her iki topluluk arasinda steril tampon bolgeleri olusturmak."
Anlasilan Kiryat Arba kurulduktan sonra IDF Filistinler'den gelecek bir intikam saldirisindan dolayi endiselendiginden, bunu engellemek adina 2 aylik bir sokaga cikma yasagi uygular. "Ana cadde olan a-Shuhada Caddesi Filistinliler'e kapatildi. Avraham Avinu yerlesiminin hemen onunde, bir zamanlarin Hebron'un et pazari ile etrafindaki meyve ve toptan satis pazarlari steril tampon bolgeleri ilan edildi ve Filistinler'in buralara girisi yasaklandi. Ikinci Inifada'nin baslamasiyla birlikte sehirde uc derecede sterilizasyon basladi. Birincisi, ve en temel olani, haritada mor cizgiyle gosterilen yerler."
Isaac'tan devam ediyorum. "Mor bolgelerde Filistinliler tasitlariyla giremezler. Bu caddeler uzerinde yasayan Filistinliler var fakat evlerine ancak ve ancak yuruyerek ulasabilirler. Ancak Filistinli olmayanlar bu yollarda tasit kullanabilir, ve konsept son derece basit. Ne kadar az Filistinli arabasi, o kadar az Filistinli. Ne kadar az Filistinli, o kadar az hizip. Ne kadar az hizip, yerlesimlerde o kadar guvenlik. Yerlesim bolgelerine yaklastikca da sterilizasyon artiyor. Ikinci derece sari yollar. Buralar uzerinde Filistinliler dukkan acamazlar. En yuksek derece sterilizasyon ise kirmizi yollar. Bunlar steril yollar. Bu yollarda Filistinliler ne tasitlarini kullanabilir, ne dukkan acabilir, ne de yuruyebilirler. Anlasildi mi? Steril yollarda Filistinli yayalar yuruyemez. Bu steril yollar uzerinde yasayan Filistinler var. Epey var. Bu durumda evlerinin on kapisinda muhur var. Evlerine catiya tirmanip arka yola inen merdiven araciligiyla giriyorlar. Iste bu Hebron'un hayalet sehre donusme sebeplerinden biri. "
"Kiryat Arba ile Givat Arbo yerlesimleri arasinda Jabarri ailesine ait bir arazi var. Iste tam bu arazi uzerinde Ingilizce'de David'in yildizi, Turkce'de de galiba Suleyman'in muhru olarak bilinen isaretin dikili oldugu su beyaz cadiri dikti bazi yerlesimciler. Bu bir sinagog, haftada bir gelirler ama oyle kimse ibadet etmez burada. Suleyman muhru simdiye kadar 38 kere ordu tarafindan sokuldu, ve her defasinda bir kac saat icinde yeniden dikildi. Ben sahsen 2 kez indirdim. Oyunun bir parcasi bu."
Otobus yola devam ederken Isaac bize Kiryat Arba'dan Tapinak'a giden Prayer's Road yani Ibadet Caddesi'ni gosterdi. "Bu cadde uzerinde, Kasim 2002 Ikinci Intifada sirasinda en kanli saldirilardan biri gerceklestirildi. 12 Israil askeri ve yerlesimleri koruyan guvenlik gorevlisi olduruldu. Saldirinin ardindan Israil, 32 adet Filistinliler'e ait evi yikarak, Kiryat Arba ve Tapinak arasinda guvenli bir yol insa etmeyi planladilar. Bunun uzerine Israilli insan haklari organizasyonlari Yargitay'a basvurdu ve yalnizca 2,5 evin yikilacagi haberini aldidlar. Hebron'daki Ibadet Caddesi saldiri ardindan Filistinliler'e 6 aylik bir sokaga cikma yasagi uygulandi." "Dort veya bes gunde bir yasak gecici olarak kalkardi ki insanlar gidip malzeme depolayabilsin ve sonra geri donebilsin. Okul ve is ise yok."
Kiryat Arba'dan hemen sonra gelen bir Arap mahallesini gecerken, Isaac IDF askerlerinin Hebron'da varliklarini hissettirmek zorunda olduklarindan bahsetti. Bu da gece sifti sirasinda kumandanin rastgele bir evi secmesiyle basliyor. "Yerlesimlerin tam merkezde oldugu isgal altindaki bir sehirde duzen saglamak maksadiyla askeriye her gun ne yapar? Secilen eve gece dalarsin, tum aileyi uyandirir, erkekleri kadinlari ayri taraflara dizersin, evi arar ve sonra da cikip gidersin. Birkac tas bombasi havaya atesler, gurultu patirti yapar, ayni sokakta baska bir evi basip cikar, havaya kursun atesler, kapilari tiklar, sehrin bir baska kosesine yollanir, baska bir evi basarsin. Varligini hissettirmek icin gece boyle gecer." Benzer hatta neredeyse ayni seyleri daha once Irak, Afganistan ve Vietnam'dan bahseden askerlerden de duymustum. Winter Soldier'da, Irak videolarinda hep ayni hikayeler. Boylesi gaddar ve kaba uygulamalarin hakli bir guc gosterisiyle yapildigini ben kabullenmiyorum. Bu sirada Isaac sehir merkezine vardigimizi bildiriyor bize.
Sehir gercekten de bir hayalet kent. Burayi insan hayatiyla ilgili her hangi bir seyin merkezi gibi dusunmek zor. Tum dukkanlar ve kafes evler (bunu sonra anlatacagim) bos. Sehir merkezi tapinagin hemen bitisinde basliyor. Fikir vermesi acisindan sehir merkezinden bir goruntu:
Sehir gercekten de bir hayalet kent. Burayi insan hayatiyla ilgili her hangi bir seyin merkezi gibi dusunmek zor. Tum dukkanlar ve kafes evler (bunu sonra anlatacagim) bos. Sehir merkezi tapinagin hemen bitisinde basliyor. Fikir vermesi acisindan sehir merkezinden bir goruntu:
Yuruyusumuze baslamak uzere Tapinak'in onunde indik otobuslerden. Tapinak binasinin hemen caprazinda yolun bir tarafinda Yahudi, bir tarafinda Arap turistik hediye dukkanlari var. Yasanan ironiyi sergilemek adina basarili bir bir turistik bir girisim. Burasi eski kent ve H1 sektorunde. Isaac haritada nerede oldugumuzu gostermek icin kisa bir sure durdu. Tapinak'in ziyaret ayarlamalariyla ilgili de ilginc bir bilgi paylasti bizimle. "1994 Goldstein katliamindan itibaren Tapinak ikiye ayrildi. Fakat milliyete degil dine gore. Bir bolum sinegog, bir bolum camii." Musluman ve Yahudiler'in farkli girisleri var ve bunun harci bir kapi kullanamazlar. Tapinak'in icinden de diger tarafa gecis yasak. Musluman otoritesi olan Vakif'la yapilan anlasmaya gore her bir taraf yilda 10 gunlugune tum Tapinak'i ziyaret hakkina sahip. Eger Musluman veya Yahudi degilsen istedigin taraftan girebilirsin." Hepimiz kisaca Tapinak'i ziyaret ettik, Ibrahim, Isak, Yakup... Isaac'i iceri almadilar. Kafasindaki kippah'a ragmen, siyasisin dediler. Yerlesimciler siyasi olmuyor herhalde. Neyse, bu aciklama sonrasinda Tel Rumedia'ya dogru yuruyuse ciktik.
Ikinci Intifada oncesinde meyve pazari olan bir alanda dururken, Isaac de pazara gien yollarla ilgili bizi bilgilendirdi. "1994 Goldstein katliami sonrasinda sebze pazari sterilize edildi, bu pazar (meyve) hala aktif. 2001 Mart'inda (hatirlayamadigim, kucuk bir cocuga ait Ibranice bir isim) Filistinli bir keskin nisanci tarafindan olduruldu. Yerlesimciler gelip pazari yerle bir ettiler, ordu geldi, her iki tarafa da tel orgu cekti, bu cadde de Israil ve Filistinliler'e kapali askeri alan ilan edildi. Bir yil uc ay sonra, 2002 Haziran'inda yine bu meydanda bir yerlesimci bicaklandi. 2-3 gun sonra Israil'den buldozerler geldi, pazardan geriye kalanlari temizledi ve mekan yalnizca yerlesimcilere acildi. Sehirdeki dinamiklerin nasil calistigina bir ornek bu. Yerlesimcilere karsi her bir terorist saldiri sonrasinda onlari sakinlestirmenin bir yolu, bir baska yolu daha kapatmak ve sonra bu yolu yalnizca onlara acmak." Daha sonra hemen ardimizdaki bir sira dukkani gosterip, "toptancilar pazarinin hikayesi, bana gore su anda etrafimizda olan biteni anlamamiz icin en guzel orneklerden biri. Hebron Tuggeneralini dusunurseniz, bu adam sehrin askeri valisi. Ushid Zion'un (?) guneyinden itibaren her yeri o kontrol ediyor, yarim milyon Filistinli, 35.000 yerlesimci. Hebron'un hikayesi nedir? Bu adam bir general olarak ordudaki en berbat goreve sahip, olabilecek en politize, en problemli bolgeye tayin edilmis durumda. Hicbir seye hayir diyemez. Istedigi sey nedir? Burada gecirecegi gorev suresini en az problemle atlatmak ve kariyerine devam etmek. Bunu nasil saglar? Sakin, sessiz bir ortama ihtiyac duyar. Cevap etrafinizda. Filistinliler'i bir kenara iterseniz size zaten kimse bir sey demez. Yerlesimciler bir sey yaparsa onlarla catismazsiniz. Cunku catisirsaniz ertesi gun parlamentoya cagrilirsiniz, bakanlar di, medyaydi... Kim bu basagrisini ister ki? Bunu yalnizca disaridan yapilan bir gozlem olarak soylemiyorum. Bu, toptancilar pazari hikayesinden bizzat cikan sonuc. Detaylara girecegim simdi."
Buraya kadar Tuggeneralin asil niyeti konusunda biraz spekulatif duruyor anlatilanlar. Inanilmasi guc seyler olmasa da, Isaac'in sozlerini dogrulamanin bir yolu yok, imkanlarim dahilinde yani. Duydugum herseyi, duygu seline kapilip kabul etmek boyle bir yerde kolay. Bunu reddetmek acimasizlik gibi dahi dursa, bir atayim geride durmaya kararliyim. Her neyse, Isaac hikayesine devam ediyor: "2001 Mart'indaki cinayet sonrasinda 9 yerlesimci Filistinliler'e ait 13 dukkana el koydular. Haziran 2001, Israil Yargitay'i bu el koymayi yasadisi ilan ederek, yerlesimcilerin cikarilmasi emrini cikardi. Yerlesimciler ancak Subat 2006'da cikarilabildi. Haziran 2001'den Subat 2006'ya neler oldu? Cok basit. Yargitay 2002'de tekrar toplandi, IDF'ye sordu 'Neler oluyor? Bir yil once karar cikardik, bu aileleri cikarmaniz lazim, nicin yerine getirmiyorsunuz?' IDF'de oturup durum raporu hazirlayan bir komite vardir, bu komite de Yargitay'a "Soyle ki, sehirde ciddi boyutta teror var. Bu isle simdi bas edemeyiz. Sinirli kaynaklarimiz var ve onlari sadece terorle mucadeleye ayirabiliriz.' Ve buna ben de karsi cikamam, kabul edilir bir durum. O sirada ben de buradaydim, biliyorum. Hebron'da zor zamanlar, pek cok guvenlik problemi var. Ikinci Intifada her tarafta. 2003'te yine ayni sey. 2004 ayni. 2005'e gelinir, Yargitay yine toplanip IDF'ye sorar, 'Neler oluyor?' IDF komitesinden gelen resmi cevap ne biliyor musunuz? 'Bakin, sehir nihayet sakinledi, bize biraz rahat verseniz? Ne diye yeniden kargasa cikartalim?' Bunun uzerine Yargitay, 'Subat 15, 2006 son tarihtir. Bundan sonrasina gecmeyeceksiniz. Tahliye vakti geldiginde Israil toplumunun verdigi emirle yerlesimciler uzerinde daha once uygulayamadiginiz yaptirimlara basvurabilirsiniz.' Israil yasalarina gore, bir kisiyi tahliye etmeden once, kisi itiraz hakkini kullanabilsin diye 30 gun muhlet tanirsiniz. Dolayisiyla Ocak 2006'da ordu ve polis geldiler, tahliye emirlerini astilar, birkac polis gorevlisi yerlesimcilerin saldirisiyla yaralandi. Israil bir anda uykudan uyandi, "Aa Hebron'da yerlesimci saldirilari var, ne yapmamiz lazim?' diye. Ilk defa insanlar disaridan yerlesimcilerin gelip direnise katilmamalari icin tam anlamiyla bir kapanmadan soz eder oldu. Bir suru konusma. Herkes buyuk bir kavganin kopmasini bekliyor. Subat 15 geldi, gunes dogdu, 2-3 gece once yerlesimcilerin mucadelesiz cekip gittikleri ortaya cikti. Kimse ne oldugunu anlayamadi.Nasil olur? Sirf emir geldi diye mi? Neler oluyor? Amos Harel, o zamanlar Israil'in en prestijli gazetesinin (Haaretz) askeri muhabiri, hikayeyi ortaya cikardi. Yair Golan adli kisi, o zamanlar Bati Seria'daki tum IDF birimlerinden sorumlu kisi, megerse yerlesimcilerle gizli bir antlasma imzalamis. 'Siz simdi olay cikarmadan gidin, birkac ay sonra geri donmenize biz musade edecegiz.' Konuyla ilgili ben de ufak bir gazete arsiv taramasi yaptim. Ama makaleler Ingilizce. Bakarim derseniz, linkler hemen asagida geliyor.
Isaac'den devam. "Bassavci bu anlasmayi duyunca, 'Yok yok Yair Golan, bu hos degil. Hukumet yasalarina aykiri bir sey bu, Yargitay kararina aykiri. Onlarin bu sekilde geri donmelerine musade edemeyiz.' (Ingilizce makaleleri okuyamayacaklar icin soyleyeyim, ordu bu gizli anlasmayi yalanlamis, fakat yalanladigi serbestce geri donme hakki, yoksa soyledikleri seye gore o carsiyi belediyenin isletmesinden aldiktan sonra, gerekli sure gectikten ve hal durulduktan sonra yapilacak bir degerlendirmeyle yerlesimciler isterlerse kiralayabilecekler.) Fakat tabii ki Yair Golan'a hicbir sey olmadi. Birkac ay sonra da yerlesimciler geri donmelerine oyle kolay izin verilmeyecegini anlayinca, aralarindan iki aile dukkanlari isgal etti. Bir yil sonra Subat 2007'de yeniden cikartildilar. Hatirlar misiniz bilmem. Medyada epey bir ses getirmisti. Iki aileyi cikartmak icin 200 polis geldi diye. Bazilari bunun guvenlik polisleri hakkinda kritik bir durumun isareti olarak gordu, bazilari da bunun dis dunyaya "Bakin iste, biz bir sey yapamiyoruz. Bakin su aileleri dahi cikarmak icin ne kadar buyuk bir guc gerekiyor, uzgunuz," diyerek politik bir sova donusturuldugunu dusunuyor. Ben politik bir sov oldugunu dusunenlerdenim. Sebebini gostereyim. Su dukkanlara bakin simdi. Buraya gelirken yolda gordugumuz kapatilmis Filistinli dukkanlara benziyorlar degil mi? Yolun sonundaki sari tenteli dukkani goruyor musunuz? Bir fark yok gibi duruyor degil mi? Gelin bir de yakindan bakalim." Ve dukkana dogru yurumeye basliyoruz. Simdi soyle bir durum var. Ben Isaac'in sari tenteli dukkanla ilgili soyledigi seyi kacirdim zita pazarin yikinti kisminda cok ilginc duvar suslemeleri ve duvar resimleri vardi. Fotograflarini cekmeye basladim ve yanlarina gittigimde Isaac coktan hikayesini bitirmisti. Benim icin de tekrarlamasini isteyecek vakit yoktu. Boyle iste, beceremedim. :(
Bu makale yerlesimcilerin saldirilari ile ilgili:
Bu da beklenmedik derecede sakin gecen yerlesimcilerin Arap dukkanlardan tahliye edilisi haberi. Isaac'in anlattiklariyla hemen hemen ayni. Tumunu okumanizi tavsiye ederim. Yazan da Amos Harel:
Yazinin sonlarina dogru zamanin GOC Merkez kumandani Yair Naveh'in su sozleri alintilanmis:
"Carpik bir dunya gorusune sahip, etrafindakilerden bunalmis bir nesil yetisiyor, ve devletle aralarindaki ucurum da giderek buyuyor. Bu genc insanlar Israil bayralarini yirtip yaktilar." Gercekten de uzucu bir oyku bu. Ve bunda devletin ihmalinin vev goz yummasinin ne kadar rol oynadigini da dusunmeden edemiyorum. Bu insanlarin yerlesim yerlerini bu sekilde buyutmelerine, yeni yerler kurmalarina bu sekilde nasil izin verdiler ve bu kavgalari koruklediler? 10 yasinda Israilli yerlesimci cocuklarin Isaac'a ve buyuk ihtimalle Filistinli yasitlarina ve IDF askerlerine plastik sise ve tas firlatmalarini izlemek kalbimi kiriyor. Tasi firlatir firlatmaz oglanin suratinda beliren korku ve bir seyi incitmis olmanin verdigi irkilme, 15'ine geldiginde de olacak mi? Su yasinda bir Filistinli'ye tas atarken irkiliyor mu?
Bu yazi Harel dahil toplam 3 gazeteci tarafindan, IDF'nin yerlesimcilerle dukkanlar uzerine gizli anlasma yapildigini reddetmesi uzerine:
http://www.haaretz.com/print-edition/news/mazuz-denies-deal-between-idf-and-hebron-settlers-1.178852
Neyi inkar ettiklerini tam anlayabilmis degilim ve fakat. Bahsi gecen dukkanlar Araplara ait. Ve yerlesimcilere dukkanin kiralanma hakkini sehirden askeriyeye aldigini, ileriki bir tarihte sartlar el verirse yerlesimcilere kiralanabilecegini soyluyorsun. Araplara kiralamaktan bahsetmiyorsun bile. Madem ki yerlesimciler gelecekti, cikarmaya ne gerek var? Ceza arti kira parasi kesmek daha kolay olmaz miydi? Dukkanlarin eski Arap kiracilarina soz hakki verildi mi?
Ve ardindan verilen soz tutulmus:
www.haaretz.com/print-edition/news/israel-ends-lease-with-hebron-for-wholesale-market-1.61898
Filistinli tuccarlarin dukkanlarina geri donmelerine izin verilmeyecek. Dukkanlarindan cikarilma sebepleri de onlara karsi islenmis cinayetler. Ikinci Intifada zamaninda da ordu yerlesimcilerin dukkanlari ele gecirmelerine bir sey yapamamis. Bunun sebebi guvenlik olabilir mi gercekten? Tartismali bir bolgeye fanatikleri yerlestirmenin guvenlik derdiyle bir baglantisi yok benim gozumde. Ve bunun icin IDF'yi suclamak da (bolgedeki askerleri yani) yanlis bence. Ozellikle de Intifada zamaninda cok daha elzem konular var ellerinde. Fakat yukaridan gelen kararlar, askerlere gerekli tahliyeleri zamaninda yapabilmeleri icin yeterli kaynagi gondermeyen devletin bir sorumlulugu yok mu?
Bu makaleye gore yerlesimciler hala bu dukkanlarin bir kismindalar: (http://www.haaretz.com/print-edition/news/palestinians-petition-high-court-to-evict-hebron-squatters-1.326634) Ve bu da yerlesimcilerin bir sozcusunden alintilar iceren bir makale. Buna gore yerlesimciler Netanyahu koalisyonu icin ciddi bir sorun olmaya artik baslamis. Makale Der Spiegel'den:
http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,719203,00.html
Hebron 2 yazisina gecebiliriz.
No comments:
Post a Comment